Wejdź do ceglanego zamku Gustawa Wazy nad jeziorem Mälaren

Bo Jonsson Grip zbudował pierwszy gród warowny na tej wysepce w latach 70. XIV wieku, nadając Gripsholmowi jego nazwę. W 1526 roku, po założeniu dynastii Wazów, król Gustaw I rozwiązał klasztor kartuzów znajdujący się wówczas na tym miejscu, a w 1537 roku rozpoczął wznoszenie w jego miejsce ufortyfikowanego zamku królewskiego według projektu Henrika von Cöllena.

Cztery okrągłe wieże zamku, wystarczająco grube, by ukryć w swoich murach spiralne schody i magazyny, zostały zbudowane w równym stopniu dla obrony, co dla reprezentacji — działająca forteca dla nowej dynastii, która właśnie wywalczyła sobie szwedzki tron i miała wszelkie powody, by tę władzę ukazać w cegle i kamieniu.

W latach 1563–1567 król Eryk XIV uwięził w Gripsholmie swojego przyrodniego brata, księcia Jana, i jego żonę, polską księżniczkę Katarzynę Jagiellonkę, pod zarzutem zdrady stanu. Ich syn, urodzony w zamku w 1566 roku, został później królem Zygmuntem zarówno Polski, jak i Szwecji.

Historia zatacza koło: zaledwie cztery lata po uwolnieniu Johna Erik XIV został zdetronizowany i w latach 1571–1573 był więziony w tym samym zamku, w którym niegdyś uwięził własnego brata — strażnik stał się więźniem, w tych samych czerwonobrzydłowych murach, z których niegdyś władał jako król; takiego obrotu wydarzeń nie doświadczyło niewiele domów królewskich na świecie.

Książę Karol — najmłodszy syn Gustawa Wazy i przyszły król Karol IX — pozostawił po sobie w Gripsholm najdoskonalej zachowane wnętrze. Jego komnata, urządzona w latach siedemdziesiątych XVI wieku, wciąż mieści oryginalne meble z tego dziesięciolecia, a malowane freski na suficie pochodzą z 1573 roku.

Ponieważ wyposażenie jest zbyt delikatne, by po nim chodzić, zwiedzający oglądają komnatę księcia Karola przez szklaną szybę, zamiast do niej wchodzić. To, co widzisz, nie jest rekonstrukcją, lecz samą komnatą, zasadniczo niezmienioną od czterystu pięćdziesięciu lat — meble, freski i wszystko inne dokładnie tak, jak pozostawił to przyszły król, gdy przeniósł się na tron, a nie do kolejnej komnaty.

Gustaw Waza zaczął gromadzić portrety dla Gripsholm w XVI wieku — inwentarz z 1548 roku wymienia już 23 portrety wśród zamkowych obrazów — a jego następcy wciąż powiększali tę kolekcję. W 1822 roku król Karol XIV Jan formalnie ustanowił ją Szwedzką Narodową Galerią Portretu, najstarszą narodową kolekcją portretów na świecie.

Dziś w Gripsholm wisi ponad 800 dzieł, od podłogi do sufitu, sala po sali, ukazując szwedzkie twarze od czasów Gustawa Wazy po współczesność. Niemal co roku kolekcja wzbogaca się o nowy portret — Portret Honorowy — dzięki czemu galeria wciąż rośnie, nawet teraz, wieki po swoim powstaniu.

Król Gustaw III, zapalony mecenas dramatu, kazał wznieść kameralny teatr w jednej z okrągłych wież Gripsholm w latach 1772–1781, według projektu Erika Palmstedta, który czerpał inspirację z Teatro Olimpico Palladia w Vicenzy. Okrągła wieża ukształtowała niewielki amfiteatr mieszczący około sześćdziesięciu osób.

Od 1785 roku w teatrze Gustawa III nie wystawiono żadnego przedstawienia, a sam teatr przetrwał praktycznie nietknięty. Prezentowana scena to ta sama, na której przed królewskim dworem zagrano „Drottning Christina" — wciąż dokładnie w takim stanie, w jakim ją zdemontowano ponad dwa stulecia temu, wraz z fotelami i żyrandolami, czekając na przedstawienie, które nigdy nie zostało wznowione.

Ponieważ Gripsholm jest otwarty codziennie tylko w cieplejszych miesiącach, większość odwiedzających przyjeżdża naturalnie między połową maja a połową września — a w tym okresie poranek w dzień powszedni to najspokojniejszy moment, by zobaczyć reprezentacyjne komnaty i National Portrait Gallery przed bardziej ruchliwymi godzinami południowymi.

Jeśli Twoja podróż wypada poza letnim okresem, zaplanuj sobotę lub niedzielę i krótsze godziny zimowe, a także upewnij się, że wybrany dzień nie należy do dni zamknięcia w okresie Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Rezerwacja terminu z wyprzedzeniem oznacza, że wstęp masz załatwiony niezależnie od sezonu, w którym podróżujesz, bez zgadywania w dniu, w którym w końcu stajesz przy bramie.