Stap binnen in het roodbakstenen kasteel van Gustav Vasa aan het Mälarmeer

Bo Jonsson Grip bouwde in de jaren 1370 de eerste burcht op dit eilandje en gaf Gripsholm zijn naam. In 1526, nadat hij het Huis Vasa had gesticht, ontbond koning Gustav I het kartuizerklooster dat toen op deze plek stond, en in 1537 begon hij een versterkt koninklijk kasteel op die plaats te bouwen, ontworpen door Henrik von Cöllen.

De vier ronde torens van het kasteel, dik genoeg om spiltrappen en voorraadkamers in hun eigen muren te verbergen, werden evenzeer voor de verdediging als voor de pracht gebouwd — een werkende vesting voor een nieuwe dynastie die zich net naar de Zweedse troon had gevochten en alle reden had om die macht zichtbaar te maken in baksteen en steen.

Tussen 1563 en 1567 zette koning Erik XIV zijn eigen halfbroer, hertog Johan, en Johans vrouw, de Poolse prinses Catherine Jagiellon, op verdenking van verraad gevangen in Gripsholm. Hun zoon, in 1566 op het kasteel geboren, werd later koning Sigismund van zowel Polen als Zweden.

Het verhaal keert zich tegen zichzelf: nauwelijks vier jaar na Johns vrijlating werd Erik XIV afgezet en van 1571 tot 1573 gevangengehouden in hetzelfde kasteel waar hij ooit zijn eigen broer had opgesloten — de cipier werd de gevangene, binnen dezelfde rode bakstenen muren van waaruit hij ooit als koning had geregeerd, een ommekeer die weinig vorstenhuizen waar ook ter wereld hebben geëvenaard.

Hertog Karl — Gustav Vasa's jongste zoon en de toekomstige koning Karl IX — liet Gripsholm zijn meest intacte interieur na. Zijn kamer, ingericht in de jaren 1570, herbergt nog altijd het originele meubilair uit dat decennium, en de geschilderde plafondfresco's dateren van 1573.

Omdat de inrichting te fragiel is om doorheen te lopen, bekijken bezoekers de kamer van hertog Karl door een glazen wand in plaats van er binnen te gaan. Wat u ziet is geen reconstructie maar de kamer zelf, in essentie vierhonderdvijftig jaar onveranderd — meubilair, fresco's en al, precies zoals de toekomstige koning haar achterliet toen hij verderging naar een troon in plaats van een kamer.

Gustav Vasa begon in de 16e eeuw portretten voor Gripsholm te verzamelen — een inventaris uit 1548 vermeldt al 23 portretten onder de schilderijen van het kasteel — en zijn opvolgers bleven de collectie aanvullen. In 1822 richtte koning Karl XIV Johan de verzameling formeel op als het Zweedse Nationaal Portretgalerij, de oudste nationale portretcollectie ter wereld.

Vandaag hangen meer dan 800 werken in Gripsholm, van vloer tot plafond in kamer na kamer, en volgen zij Zweedse gezichten van de tijd van Gustav Vasa tot het heden. Bijna elk jaar wordt een nieuw portret aan de collectie toegevoegd, het Portret van Eer, dus de galerij groeit nog steeds, eeuwen nadat zij begon.

Koning Gustav III, een hartstochtelijk beschermheer van het toneel, liet tussen 1772 en 1781 een intiem theater bouwen in een van de ronde torens van Gripsholm, naar een ontwerp van Erik Palmstedt, die zich liet inspireren door Palladio's Teatro Olimpico in Vicenza. De ronde toren vormde een klein amfitheater met ongeveer zestig zitplaatsen.

Sinds 1785 is er geen voorstelling meer opgevoerd in het theater van Gustaf III, en het is vrijwel onaangeroerd bewaard gebleven. Het decor dat te zien is, is het decor dat werd gebruikt voor een opvoering van Drottning Christina voor het koninklijk hof, nog precies zoals het meer dan twee eeuwen geleden werd afgebroken, inclusief stoelen en kroonluchters, wachtend op een voorstelling die nooit is hervat.

Omdat Gripsholm alleen in de warmere maanden dagelijks geopend is, komen de meeste bezoekers van nature tussen half mei en half september — en binnen dat venster is een doordeweekse ochtend het rustigst om de staatsievertrekken en de Portrait Gallery te bekijken vóór de drukkere middaguren.

Als uw reis buiten het zomervenster valt, plan dan een zaterdag of zondag en de kortere winteropeningsuren, en controleer of uw datum niet een van de gesloten dagen rond Kerst en Nieuwjaar is. Als u uw datum vooraf boekt, is uw toegang geregeld, in welk seizoen u ook reist, zonder giswerk op de dag dat u uiteindelijk bij de poort aankomt.