Gripsholm Castle (Gripsholms slott) — przewodnik dla zwiedzających: wszystko, co musisz wiedzieć przed wizytą

Czym jest zamek Gripsholm?

Zamek Gripsholm to czerwonoceglany renesansowy zamek królewski na własnej niewielkiej wysepce na jeziorze Mälaren w Mariefred, około 60 km na południowy zachód od Sztokholmu. Król Gustaw Waza rozpoczął jego budowę w 1537 roku, a jego cztery okrągłe narożne wieże i ciepłe ceglane mury niemal nie zmieniły się od tamtej pory.

Gripsholm jest obecnie publicznym muzeum prowadzonym przez Dwór Królewski Szwecji, siedzibą najstarszej na świecie narodowej galerii portretów, nietkniętej XVI-wiecznej komnaty księcia Karola i zachowanego XVIII-wiecznego teatru królewskiego — trzy zupełnie różne powody do odwiedzin w jednym budynku. Jeden bilet z datą obejmuje to wszystko, we własnym tempie.

Czerwonoceglana forteca Gustawa Wazy

Bo Jonsson Grip zbudował pierwszy gród warowny na tej wysepce w latach 70. XIV wieku, nadając Gripsholmowi jego nazwę. W 1526 roku, po założeniu dynastii Wazów, król Gustaw I rozwiązał klasztor kartuzów znajdujący się wówczas na tym miejscu, a w 1537 roku rozpoczął wznoszenie w jego miejsce ufortyfikowanego zamku królewskiego według projektu Henrika von Cöllena.

Cztery okrągłe wieże zamku, wystarczająco grube, by ukryć w swoich murach spiralne schody i magazyny, zostały zbudowane w równym stopniu dla obrony, co dla reprezentacji — działająca forteca dla nowej dynastii, która właśnie wywalczyła sobie szwedzki tron i miała wszelkie powody, by tę władzę ukazać w cegle i kamieniu.

Królewskie więzienie: Eryk XIV i książę Jan

W latach 1563–1567 król Eryk XIV uwięził w Gripsholmie swojego przyrodniego brata, księcia Jana, i jego żonę, polską księżniczkę Katarzynę Jagiellonkę, pod zarzutem zdrady stanu. Ich syn, urodzony w zamku w 1566 roku, został później królem Zygmuntem zarówno Polski, jak i Szwecji.

Historia zatacza koło: zaledwie cztery lata po uwolnieniu Johna Erik XIV został zdetronizowany i w latach 1571–1573 był więziony w tym samym zamku, w którym niegdyś uwięził własnego brata — strażnik stał się więźniem, w tych samych czerwonobrzydłowych murach, z których niegdyś władał jako król; takiego obrotu wydarzeń nie doświadczyło niewiele domów królewskich na świecie.

Komnata księcia Karola

Książę Karol — najmłodszy syn Gustawa Wazy i przyszły król Karol IX — pozostawił po sobie w Gripsholm najdoskonalej zachowane wnętrze. Jego komnata, urządzona w latach siedemdziesiątych XVI wieku, wciąż mieści oryginalne meble z tego dziesięciolecia, a malowane freski na suficie pochodzą z 1573 roku.

Ponieważ wyposażenie jest zbyt delikatne, by po nim chodzić, zwiedzający oglądają komnatę księcia Karola przez szklaną szybę, zamiast do niej wchodzić. To, co widzisz, nie jest rekonstrukcją, lecz samą komnatą, zasadniczo niezmienioną od czterystu pięćdziesięciu lat — meble, freski i wszystko inne dokładnie tak, jak pozostawił to przyszły król, gdy przeniósł się na tron, a nie do kolejnej komnaty.

Szwedzka Narodowa Galeria Portretów

Gustaw Waza zaczął gromadzić portrety dla Gripsholm w XVI wieku — inwentarz z 1548 roku wymienia już 23 portrety wśród zamkowych obrazów — a jego następcy wciąż powiększali tę kolekcję. W 1822 roku król Karol XIV Jan formalnie ustanowił ją Szwedzką Narodową Galerią Portretu, najstarszą narodową kolekcją portretów na świecie.

Dziś w Gripsholm wisi ponad 800 dzieł, od podłogi do sufitu, sala po sali, ukazując szwedzkie twarze od czasów Gustawa Wazy po współczesność. Niemal co roku kolekcja wzbogaca się o nowy portret — Portret Honorowy — dzięki czemu galeria wciąż rośnie, nawet teraz, wieki po swoim powstaniu.

Teatr Gustawa III

Król Gustaw III, zapalony mecenas dramatu, kazał wznieść kameralny teatr w jednej z okrągłych wież Gripsholm w latach 1772–1781, według projektu Erika Palmstedta, który czerpał inspirację z Teatro Olimpico Palladia w Vicenzy. Okrągła wieża ukształtowała niewielki amfiteatr mieszczący około sześćdziesięciu osób.

Od 1785 roku w teatrze Gustawa III nie wystawiono żadnego przedstawienia, a sam teatr przetrwał praktycznie nietknięty. Prezentowana scena to ta sama, na której przed królewskim dworem zagrano „Drottning Christina" — wciąż dokładnie w takim stanie, w jakim ją zdemontowano ponad dwa stulecia temu, wraz z fotelami i żyrandolami, czekając na przedstawienie, które nigdy nie zostało wznowione.

Co obejmuje Twój bilet

Jeden bilet wstępu uprawnia do zwiedzania całej trasy muzealnej Gripsholm: reprezentacyjnych komnat i czterech okrągłych wież, XVI-wiecznej komnaty księcia Karola oglądanej przez szybę, Szwedzkiej Narodowej Galerii Portretu oraz XVIII-wiecznego teatru Gustawa III — całego zamku, na jednym bilecie, na jedną datę.

Wstęp obowiązuje na wybraną datę, a nie na sztywną godzinę, więc bilet jest ważny w dniu, który wybierzesz, w godzinach otwarcia. Oprowadzanie w języku angielskim odbywa się codziennie o 15:00 latem za niewielką dopłatą na miejscu, o której informujemy przy organizacji biletu, ale nie sprzedajemy jej sami — dzięki temu wiesz o niej przed podróżą.

Dni i godziny otwarcia oraz rytm sezonowy

Najważniejsza rzecz, o której trzeba wiedzieć przed zaplanowaniem wizyty, to ścisły sezonowy rytm Gripsholm. Od połowy maja do połowy września zamek jest otwarty codziennie, mniej więcej od 10:00 do 16:00. Przez resztę roku otwiera się wyłącznie w soboty i niedziele, mniej więcej od 12:00 do 15:00, a między 21 grudnia a 1 stycznia pozostaje całkowicie zamknięty.

Wizyta w dzień powszedni poza sezonem letnim po prostu się nie uda, więc sprawdź kalendarz, zanim zbudujesz wokół Gripsholm zimowy lub jesienny plan Sztokholmu. Organizując wstęp na wybraną datę, potwierdzamy, że wybrany dzień jest dniem otwarcia, abyś po podróży nie musiał się domyślać.

Ile czasu warto zarezerwować

Zaplanuj około 1,5 do 2 godzin na niespieszne zwiedzanie. Reprezentacyjne komnaty i wieże nagradzają wolne tempo, zwłaszcza podejście do komnaty księcia Karola, gdzie szklana tafla zachęca, by zatrzymać się dłużej nad detalami, obok których inaczej przeszedłbyś obojętnie.

National Portrait Gallery to część, którą większość odwiedzających lekceważy: ponad 800 dzieł rozproszonych po wielu salach sprawia, że nawet pobieżne obejrzenie najważniejszych eksponatów zajmuje trzydzieści minut. Teatr Gustawa III to krótki, ale niezapomniany przystanek — kilka minut w pomieszczeniu zamrożonym od 1785 roku pozostawia wrażenie na resztę dnia.

Jak dotrzeć z Sztokholmu

Klasyczna trasa ze Sztokholmu to zabytkowy parowiec — opalany węglem statek, który obsługuje tę linię od 1903 roku i wciąż pływa na oryginalnym silniku. To podróż trwająca kilka godzin w każdą stronę, sezonowa od końca maja do połowy września, a wielu odwiedzających traktuje sam przeprawę jako część dnia.

Szybsza, całoroczna trasa prowadzi pociągiem do stacji Läggesta, a następnie lokalnym autobusem do Mariefred lub — w sezonie — przejazdem pierwszą szwedzką koleją muzealną, wąskotorową linią parową między Läggesta i Mariefred. Od nabrzeża lub od stacji do bramy zamku jest krótki spacer.

Najlepszy czas na wizytę

Ponieważ Gripsholm jest otwarty codziennie tylko w cieplejszych miesiącach, większość odwiedzających przyjeżdża naturalnie między połową maja a połową września — a w tym okresie poranek w dzień powszedni to najspokojniejszy moment, by zobaczyć reprezentacyjne komnaty i National Portrait Gallery przed bardziej ruchliwymi godzinami południowymi.

Jeśli Twoja podróż wypada poza letnim okresem, zaplanuj sobotę lub niedzielę i krótsze godziny zimowe, a także upewnij się, że wybrany dzień nie należy do dni zamknięcia w okresie Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Rezerwacja terminu z wyprzedzeniem oznacza, że wstęp masz załatwiony niezależnie od sezonu, w którym podróżujesz, bez zgadywania w dniu, w którym w końcu stajesz przy bramie.

Najczęściej zadawane pytania